Znalazłam dziś listę. Porządkowałam notatki na iPadzie, bo od trzech tygodni obiecuję sobie, że ogarnę ten burdel, i nagle wyskoczył mi plik z 2022 czy kiedy to było. Otworzyłam go odruchowo. I coś mi się w klatce piersiowej zacisnęło tak, jakby ktoś złapał garść i pociągnął.
To było ćwiczenie na zajęciach. Pięć minut. Wypisz dwadzieścia, trzydzieści swoich pozytywnych cech.
Doszłam do sześciu.
Miła. Inteligentna. Lojalna. Hojna. Odpowiedzialna. Opiekuńcza.
Sześć słów. No miało być dwadzieścia…
I najgorsze jest to, że ja nad tym siedziałam. Serio siedziałam! Grzebałam w sobie jak w szufladzie ze śmieciami, przewracałam wszystko na drugą stronę, szukałam czegokolwiek, co dałoby się nazwać, i tam było pusto. Tak to wtedy widziałam. Pusto. Pięć minut kopania i sześć słów na dnie.
Rozglądałam się po sali i wszyscy wydawali mi się tacy pełni. Ktoś zabawny. Ktoś pewny siebie. Ktoś miał w sobie taką lekkość, że aż zazdrość bolała pod żebrami. Ktoś był ciepły w sposób, który widać z drugiego końca korytarza. A ja siedziałam tam jak wybrakowany egzemplarz. Jak coś, co poszło z fabryki z adnotacją:
sprzedać taniej, ma wadę.
Teraz, jak to piszę, mam ochotę wejść w tamtą salę i przytulić tę dziewczynę tak mocno, żeby jej żebra trzasnęły. Chociaż wiem, że wtedy nic by to nie dało, bo ona była święcie przekonana, że patrzy na siebie obiektywnie. Że wreszcie ktoś dorosły i uczciwy zrobił inwentaryzację.
Po pięciu minutach mieliśmy podać liczby. Zgłosiłam się do tych z małą.
I wtedy koleżanka spojrzała na mnie i powiedziała:
„Ty? No weź stara!”
I zabrała mi tablet. Po prostu wyrwała mi go z rąk.
Zawołała dwie inne.
I zaczęły pisać.
- Miła.
- Inteligentna.
- Lojalna.
- Hojna.
- Odpowiedzialna.
- Opiekuńcza.
- Przyjacielska.
- Mądra.
- Empatyczna.
- Pomocna.
- Szczera.
- Troskliwa.
- Ciepła.
- Wyrozumiała.
- Wrażliwa.
- Odważna.
- Pracowita.
- Zaradna.
- Kreatywna.
- Ciekawa świata.
- Uważna.
- Zaangażowana.
- Wierna swoim wartościom.
- Otwarta.
- Cierpliwa.
- Spostrzegawcza.
- Dociekliwa.
- Refleksyjna.
- Serdeczna.
- Autentyczna.
- Przenikliwa.
- Potrafiąca zauważyć to, co w człowieku schowane głębiej.
Trzydzieści dwie.
Na koniec dostałam jeszcze zeszytem po głowie od jednej z nich.
Śmiałam się wtedy. Głośno, z tym całym „no dobra, dobra, wystarczy”. Ale to był śmiech ze wstydu. Taki, którym się zasłaniasz, jak ktoś podchodzi za blisko. Bo one mówiły o mnie rzeczy, które dla nich były oczywiste jak kolor ściany, a mnie brzmiały jak lista pochwał odczytana pod złym nazwiskiem. Stałam tam z cudzym dyplomem w ręku i czekałam, aż ktoś zauważy pomyłkę.
Dzisiaj patrzę na to i zastanawiam się, kiedy właściwie nauczyłam się tak na siebie patrzeć.
Kiedy dobre rzeczy we mnie zrobiły się przezroczyste. A może nigdy wcześniej nie patrzyłam na nie jak na dobre?
Bo nawet tamte sześć pisałam z przypisem. Każde jedno miało drobny druk.
Miła, no przecież to normalne.
Lojalna, no przecież tak trzeba.
Opiekuńcza, przecież jak kochasz kogoś, to jak inaczej.
Hojna, no dobra, ale bez przesady.
Odpowiedzialna, bo ktoś musi.
Wszystko dobre lądowało w „normalnym”. To słowo jest moim osobistym śmietnikiem. Wrzucam tam całe lata siebie i zamykam klapę.
Dobre cechy do „normalnego”.
Osiągnięcia do „udało się”.
Wiedza do „każdy mógłby się tego nauczyć”.
Wytrwałość do „przecież nie miałam wyjścia”.
Troska do „tak trzeba”.
A błędy? Błędy dostawały osobny pokój z oświetleniem i tabliczką. Każda porażka ma u mnie swoją datę, pogodę, dokładny odcień wstydu i to zdanie, które powiedziałam dziesięć lat temu i które nadal potrafi mnie obudzić o trzeciej w nocy. Pamiętam je co do przecinka. Umiem je obejrzeć z każdej strony jak eksponat.
Dobre rzeczy przechodziły przeze mnie jak światło przez szybę. Bez oporu, bez śladu, bez niczego.
Może dlatego tamto ćwiczenie było ważne? Żadnego olśnienia. Żadnego „od tego dnia pokochałam siebie”, bo życie tak nie działa i kto tak pisze, ten kłamie. To była pierwsza rysa. Cieniutka. Ledwo widoczna.
Pierwsza myśl, że może to, co uznaję za zwyczajne, waży więcej, niż pozwalam sobie policzyć.
Że lojalność jest wartością właśnie dlatego, że mogłabym wstać i wyjść, a siedzę.
Że opiekuńczość jest wartością dlatego, że mogłabym nie zauważyć, a zauważam.
Że hojność coś znaczy, bo zawsze można zatrzymać wszystko dla siebie i nikt nawet nie zapyta.
Że odpowiedzialność kosztuje, nawet jeśli nosisz ją tak długo, że przestałaś czuć, jak wrzyna ci się w ramię.
Może moje „normalne” jest cholernie drogie i ja po prostu nigdy nie spojrzałam na metkę.
Mam dziś w sobie czułość i wściekłość naraz. Czułość do tamtej dziewczyny, bo ona naprawdę nie wiedziała. Siedziała tam z pustą głową i była pewna, że to prawda o niej.
I wściekłość, bo jak, kurwa, można mieszkać w sobie tyle lat, znać każdy skrzypiący próg, wiedzieć która szuflada się zacina, gdzie na ścianie jest pęknięcie, pamiętać każdy lęk co do minuty, a na pytanie „co w tobie jest dobrego” mieć w środku echo.
Znam swoje słabości jak własny dom.
Przez lata nie zauważałam, że ten dom ma okna.
Mogłabym na tym skończyć. Wyszedłby ładny wpis o tym, że warto się doceniać, ktoś by go polubił, ja bym poczuła ulgę na dwie godziny.
Tylko ta strona miała być od rzeczy trudnych. Od tajemnic. Od tego, czego nie opowiada się przy kawie, bo wstyd, bo głupio, bo człowiek nie wie, jak zacząć zdanie.
Więc powiem, skąd dziś wpis o tej liście.
Jedną z tych pierwszych sześciu cech była inteligencja.
I właśnie z tym leżę.
Moja inteligencja spadła. Bardzo.
Już mam potrzebę tłumaczenia się z tego zdania. Że inteligencja jest złożona. Że jeden wynik nie opisuje człowieka. Że są różne modele zdolności poznawczych, że rzetelność, że błąd pomiaru, że dzień gorszy, dzień lepszy. Wiem to wszystko. Umiem o tym mówić przez czterdzieści minut i jeszcze podać źródła.
Ta wiedza jest tu warta gówno.
Bo trzy lata temu byłam dziewczyną, której zabrakło jednego punktu do wyniku kwalifikującego do Mensy.
Jednego.
I wtedy mnie to nawet nie bolało, bo jeden punkt to przypadek. Zmęczenie. Źle przeczytane polecenie. Za długie zastanawianie się nad jednym zadaniem. Jeden punkt to coś, co się nadrabia. Nosiłam to w sobie z prywatną, cichą dumą, większą, niż chciałabym przyznać. To był mój sekretny kamyk w kieszeni. Dotykałam go palcem, jak było źle.
Potem testy wróciły. Z zupełnie innego powodu. Badania dla neurologa. Tam już nikt się nie bawił w sprawdzanie siebie, tam była kartka, liczby i porównanie. Muszę robić co roku.
Ponad dwadzieścia punktów.
Piszę „ponad dwadzieścia” i czuję, jak bardzo się tej liczby uczepiłam. Noszę ją w kieszeni zamiast tamtego kamyka i co jakiś czas wyciągam, żeby sprawdzić, czy jeszcze boli.
Boli.
Próbowałam o tym powiedzieć T. W zasadzie przy okazji mojego załamania w związku z wizytą u neurologa i dalszej diagnostyce.
O Mensie mu nie mówiłam. Jakoś nie weszło mi to do ust. Słyszałam w głowie, jak to zabrzmi. Jaka pretensjonalna suka mówi zdanie „kiedyś brakowało mi jednego punktu do Mensy i teraz cierpię”. Więc powiedziałam tylko o zmianie, i tylko o wynikach tych od psychologa, a nie tych z Mensy. Jakie wyniki miałam wcześniej, jakie mam teraz.
Zaśmiał się.
Pewnie nawet nie pamięta tej rozmowy. Pewnie to była dla niego jedna z tysiąca sekund tamtego dnia. Zresztą to jaką ten człowiek ma pamięć zasługiwałoby na osobny wpis.
Ja pamiętam wszystko. Gdzie siedziałam. Jak trzymałam ręce. Jaki kubek w nich trzymałam.
Bo w jednej sekundzie coś, co niosłam w sobie miesiącami, zamieniło się w fanaberię. W dąsy dziecka, które dostało czwórkę zamiast piątki. Poczułam się śmieszna, próżna i infantylna naraz, w jednym uderzeniu, i jeszcze musiałam ułożyć twarz tak, żeby nie było widać.
Nie szłam tam po pocieszenie. Nie szłam nawet z tym tematem. Nie chciałam usłyszeć, że nadal jestem inteligentna. Nie potrzebowałam dowodu, że wynik nic nie znaczy.
Chciałam raz powiedzieć na głos:
„Boję się, bo mam wrażenie, że straciłam kawałek siebie.”
Chyba dokładnie to mówiłam. Tylko innymi słowami, bo tamte były za nagie.
Ile kosztuje otwarcie ust w takiej sprawie? Człowiek najpierw odbywa w głowie cały proces. Sam siebie oskarża, sam siebie sądzi, sam wydaje wyrok. Już sobie powiedział: inni mają prawdziwe problemy. Już sobie powiedział: masz dobry wynik, przymknij się. Już sobie powiedział: inteligencja nie określa wartości człowieka, więc czego ty w ogóle chcesz. Już się przed samym sobą zawstydził na zapas, na wszelki wypadek, żeby zaboleło mniej.
A mimo to otwiera usta.
I mówi.
A potem ktoś się zaśmieje.
I ty w ułamku sekundy podejmujesz decyzję, że nigdy więcej.
Może on nawet nie wiedział, z czego się śmieje. Bo ja mówiłam o punktach. Pod punktami leżał lęk. Pod lękiem leżała strata. Pod stratą leżało pytanie „kim jestem, jeśli tego już nie mam”, którego wtedy jeszcze nie umiałam wypowiedzieć.
Chciałam tylko, żeby jeden człowiek przez trzy sekundy potraktował to poważnie. Żeby pozwolił temu być ważnym.
Żebym mogła powiedzieć „wiem, że to brzmi głupio, ale bardzo mnie to boli”.
I żeby odpowiedzią była cisza. Albo dopytanie. Albo dłoń. Albo cokolwiek.
Oczywiście, że IQ nie stanowi o wartości człowieka. Wiem. Nigdy w życiu nie pomyślałabym tak o kimkolwiek. Nie oceniłabym tak przyjaciółki, partnera, dziecka, obcej osoby w tramwaju.
Siebie oceniłam.
Człowiek potrafi stosować wobec siebie prawa, których nigdy nie wyciągnąłby wobec drugiego. Wobec siebie jestem sądem, który nie przyjmuje apelacji.
Ta moja głowa pełniła znacznie większą funkcję, niż sądziłam. Była zasobem. Była dumą. Była schronieniem. Była ostatnim argumentem w kłótni z własną beznadzieją. Tym końcowym, wyciąganym już prawie z desperacją:
no przecież coś jednak mam.
I nagle mi go zabrakło.
Dlatego nie potrafię się uspokoić zdaniem „masz wynik ponadprzeciętny”. Bo problem nigdy nie leżał w normie. Chodziło o wyjątkowość.
Każdy chce mieć w sobie fragment, o którym myśli: to jest moje.
Ktoś jest tak piękny, że ludzie się oglądają.
Ktoś ma głos, po którym cichnie sala.
Ktoś wchodzi do pomieszczenia i powietrze się zmienia.
Ktoś tworzy rzeczy, których nikt inny by nie stworzył.
Ktoś ma talent do ludzi.
Ktoś biega maratony.
Ktoś ma pamięć, która wydaje się niemożliwa.
Ja miałam swoją głowę.
Więc razem z tymi punktami spadła mi odpowiedź na pytanie, co jest we mnie wyjątkowego.
I wstyd mi się do tego przyznawać, bo dojrzały człowiek powinien tu powiedzieć, że wyjątkowość jest bez znaczenia, że wystarczy być dobrym, że porównywanie się nie ma sensu.
Ta strona jest od tego, czego naprawdę nie umiem sobie poukładać, więc powiem prawdę.
Ja chcę mieć coś, za co mogę siebie podziwiać. Chcę mieć taki kawałek siebie, na który patrzę i myślę: kurwa, to akurat mam dobre. Może nawet bardzo dobre.
Przez lata tym kawałkiem była głowa.
Zostało mi teraz dziwne uczucie, jakbym miała klucz do pokoju, który kiedyś był większy.
Wchodzę.
Wszystko stoi na miejscu.
Rozpoznaję meble.
Nadal jest mój.
A ściany jakby się przesunęły o pół metra do środka.
I tylko ja pamiętam, ile było tu przestrzeni.
Nikomu tego wcześniej nie mówiłam, więc powiem tu, na tej stronie, gdzie odsłaniam za dużo.
Ja lubiłam swój mózg.
Lubiłam, jak szybko coś chwytał. Jak znajdował wzory tam, gdzie inni widzieli bałagan. Lubiłam to uczucie, kiedy słuchałam rozmowy i równolegle powstawało we mnie jeszcze kilka pięter jej znaczenia, jakby ktoś mi puszczał trzy ścieżki dźwiękowe naraz i wszystkie rozumiałam. Lubiłam moment, kiedy czytałam coś trudnego i nagle wszystko wskakiwało na miejsce z takim czystym kliknięciem.
Ja go podziwiałam. Naprawdę. Jakkolwiek dziwacznie to brzmi, ja podziwiałam własny mózg jak się podziwia dobrze zbudowany silnik.
I miałam bardzo mało miejsc w sobie, na które umiałam patrzeć z podziwem.
Kiedy zawodziło coś innego, miałam głowę.
Kiedy nie podobało mi się własne ciało, miałam głowę.
Kiedy moje życie wyglądało inaczej, niż chciałam, miałam głowę.
Kiedy czułam się niewystarczająca, na końcu tej całej litanii zostawało jedno zdanie:
ale przynajmniej jestem inteligentna.
To było moje małe, prywatne „chociaż”.
Może brzydkie. Może próżne. Może niedojrzałe.
Moje.
Teraz nie umiem go wypowiedzieć z tą samą pewnością.
Dlatego tamten śmiech tak zabolał. On usłyszał informację o wyniku. Ja próbowałam powiedzieć coś o tym, kim jestem. Mówiłam złym językiem, za cicho, za mało, sama schowałam najważniejsze pod liczbami, bo łatwiej powiedzieć „spadło mi IQ o dwadzieścia parę punktów” niż „boję się, że tracę to jedno, za co siebie lubiłam”.
To drugie zdanie zostawia człowieka nago na środku pokoju.
„Spadł mi wynik IQ i jest mi z tym źle.”
Brzmi jak problem kogoś, kto powinien się cieszyć, że w ogóle ma dobry wynik.
Może powinnam.
Żałoba ma gdzieś, co powinnam. Ona przychodzi tam, gdzie coś było ważne, siada w progu i zostaje tak długo, jak chce.
Więc muszę sobie wreszcie uczciwie powiedzieć: to było dla mnie bardzo ważne. Bycie bardzo inteligentną było częścią mnie. Częścią. Nie ozdobą, nie dodatkiem, nie miłym bonusem.
A teraz ta część chwieje się przy każdym dotknięciu.
I wracam myślami do tamtego ćwiczenia. Do tych trzydziestu dwóch słów.
Może właśnie dziś musiałam przeczytać tę listę jeszcze raz.
Jeden filar zaczął pękać, zachowałam się tak, jakby leciał cały budynek. Wybiegłam na ulicę w piżamie i patrzyłam, jak się wali, chociaż tam stało jeszcze trzydzieści jeden innych ścian.
Rozumiem to dopiero teraz. Jeśli budujesz siebie wokół jednego filaru, pierwsza rysa brzmi jak katastrofa.
Umiem to nazwać. Umiem to opisać. Umiem to ładnie zamknąć w akapicie.
I nadal boli.
Nadal jestem wściekła.
Nadal tęsknię za tamtym wynikiem bardziej, niż wypada.
Tęsknię za dziewczyną, która miała w głowie jeden punkt do Mensy i przekonanie, że jej umysł jest miejscem, którego nikt jej nie odbierze. Za tą jej pewnością. Za tym, że mogła wrócić do siebie jak do własnego mieszkania i wiedzieć, że tam jest bezpiecznie.
Dopuszczam do siebie myśl, że tęsknię za nią dlatego, że ona czuła się w jednym fragmencie siebie niezachwianie pewna.
Ja dawno nie czułam się niezachwianie pewna niczego.
Tamte dziewczyny myślały, że uczą mnie dostrzegać swoje zalety. Zostawiły mi wiadomość na później. Na dzień, w którym jedno z tych trzydziestu dwóch słów zacznie się chwiać i będę musiała zdecydować, czy pozwolę, żeby pociągnęło za sobą resztę.